De nieuwe soort mineermot Antispila oinophylla
Een nieuwe soort mineermot die in Italiaanse wijngaarden massaal voorkomt, blijkt een invasieve soort uit Noord-Amerika te zijn. De mineermot eet kenmerkende gangetjes in de bladeren van de wijnstok, wat mogelijk economische schade op kan leveren. Uit DNA barcoding bleek dat de mineermot identiek is aan Noord-Amerikaanse populaties van een soort die voorheen niet herkend was. Onze collega, entomoloog Erik van Nieukerken, beschrijft de nieuwe soort in het open access tijdschrift ZooKeys.
In 2006 werd een onbekende mineermot gevonden in Noord-Italiaanse wijngaarden, vaak in grote aantallen, maar wetenschappers konden deze nieuwe invasieve soort niet thuisbrengen. Italiaanse onderzoekers riepen de hulp in van taxonomen uit Nederland en de Verenigde Staten.
De familie waartoe de mot behoort, de zilvervlekmotten (Heliozelidae) bleken niet intensief bestudeerd te zijn in Noord-Amerika, zo ontdekten Erik en zijn collega David L. Wagner van de University of Connecticut (USA). Samen met de Italiaanse wetenschappers bestudeerden zij de levenswijze, morfologie en DNA barcodes van de nieuwe soort en verwante mineermotten.
“Toen we de DNA barcodes analyseerden, vonden we veel meer soorten dan die we al kenden op wilde druiven en verwante planten in Noord-Amerika”, zegt Erik. “Met enige moeite konden vier bekende soorten gekoppeld worden aan soorten die herkend werden aan de hand van hun DNA. Toen bleef onze soort over, met nog een paar andere zonder naam.” De nieuwe soort is Antispila oinophylla genoemd (letterlijk: de mot met tegenoverliggende vlekken van wijnbladeren). Het geslacht Antispila komt ook in Nederland voor met twee soorten die op kornoelje leven (resp. de grote en de kleine kornoeljegaatjesmaker).
De bladmijnen van de mineermot (klik voor beschrijving)
De nieuwe soort komt voor in oostelijk Noord-Amerika, van Georgia tot Ontario. Zijn larven voeden zich met verschillende soorten wilde druiven. In dit gebied lijkt het de meest voorkomende soort van deze familie te zijn. De larve eet kenmerkende gangetjes uit het blad, (zogeheten bladmijnen) en snijdt aan het eind van de bladmijn een zakje uit het blad, waardoor een karakteristiek gat achterblijft. Daarna loopt de larve in het zakje op de plant naar beneden op zoek naar een geschikte plek om te verpoppen. De spanwijdte van de mot is slechts 5 – 6 mm, de lengte 3 mm in rust. Het beestje is zwart van kleur met glimmende zilveren vlekken op de vleugels en kop.
In Italië werd de soort sinds 2006 aangetroffen in wijngaarden in Trento en Veneto, de laatste jaren in grote hoeveelheden. De Italiaanse auteurs hebben de verspreiding en levensgeschiedenis van het beestje tot in detail bestudeerd. De mineermot blijkt een goede smaak te hebben: hij houdt van de bladeren van de Chardonnay, Cabernet Sauvignon en Muscat druiven. Lokale uitbraken kunnen mogelijk resulteren in economische schade. Parasitaire wespen zouden de beste remedie kunnen zijn om de populatie van deze schadelijke insecten te in toom te houden.
Vleugel van de nieuwe mineermot (klik voor uitleg)
Het is onbekend hoe deze soort Europa heeft bereikt. De kleine zakjes van de larven of poppen hechten aan allerlei soorten materialen: stammen, stokken, maar ook afval. Ze kunnen op deze manier makkelijk getransporteerd worden; ze kunnen lange tijd bij lage temperaturen overleven. Zelfs volwassen dieren zouden per vliegtuig of schip vervoerd kunnen worden. Invasies zoals deze worden steeds algemener. Kennis van de juiste taxonomie maakt kennis over de levenswijze, verspreiding en natuurlijke vijanden van invasieve soorten toegankelijk. Taxonomische kennis is helaas vaak onvoldoende en de auteurs pleiten er dan ook voor om dit soort insecten al voordat ze een probleem worden taxonomisch te bestuderen.